मागधभासा
| This page is a candidate for speedy deletion! If you disagree with its speedy deletion, please explain why on its talk page. If this page obviously does not meet the criteria for speedy deletion, or you intend to fix it, please remove this notice, but do not remove this notice from pages that you have created yourself. |
मागधरट्ठे उप्पन्ना भासा। मागधरट्ठवासीहि वोहरिता भासा। अरियजनेहि भासिता भासा॥ (सा एव भासा कप्पमूले मनुस्सेहि। ब्रह्माहि, अञ्ञसद्दं असुतपुब्बेहि दारकेहि। आरञ्ञकजनेहि। सम्मासम्बुद्धेहि च भासिता॥[१] [२]
मागधभासा
[सम्पादेतु]मागधभासाति (तेन नामेनेव पकासितत्ता) मागधरट्ठवासीहि भासिता वोहरिता भासाति पाकटं होति॥ इमाय भासाय आरोपितो धम्मो सम्मासम्बुद्धस्स धम्मो होति॥ तस्मा "मागधभासाति सम्मासम्बुद्धस्स उप्पत्तिकाले च तस्स समीपे पुब्बापरकालेसु च मागधरट्ठवासीहि भासिता वोहरिता भासा" ति पुनप्पुनं सल्लक्खेतब्बं॥[३][४]
मागधभासाय एव धम्मदेसना
[सम्पादेतु]भगवापि मागधभासाय एव धम्मं देसेसिति ञातब्बं॥ कस्माति चे भगवा चतुरारियसच्चं पटिविज्झित्वा अभिसम्बुद्धो यस्मिं ठाने तं मागधरट्ठं एव होति। भगवा चारिकं चरमानो सब्बसत्तानं अमतधम्मं अदासि तं ठानं येभुय्येन मागधरट्ठञ्च कोसलरट्ठञ्च होति॥ तस्मिं काले मागधरट्ठराजूनं आनुभावो महन्तो होति। तस्मा मागधभासाय कुसलता अत्थावहा होति। तेसु ठानेसु सब्बेपि जना तं आजानिस्सन्ति। तस्मा भगवा सब्बजनानं सुविञ्ञेय्याय मागधभासाय एव धम्मं देसेसि॥ तस्मा एव सम्मोहविनोदनी-अट्ठकथायं पटिसम्भिदाविभङ्गवण्णनायं वुत्तं: “सम्मासम्बुद्धोपि तेपिटक बुद्धवचनं तन्तिं आरोपेन्तो मागधभासाय एव आरोपेति”[५]ति॥[६]
अविपरीता भासा
[सम्पादेतु]सा पन मागधभासा सभावनिरुत्तिति उत्तमगुणेन समन्नागता होति। सब्बभासासू विसिट्ठा होति॥ सभावनिरुत्ति नाम अत्तनो अधिप्पेतमत्थं अविपरीततो तथतो पकासेतुं समत्था। सम्मासम्बुद्धादीहि उत्तमपुग्गलेहि वोहरिता भासाति अत्थो॥[७] परियायन्तरेन वत्तुकामो चे। विपरिणामं विनासं अपत्वा पकतिया ठिता भासाति अत्थो॥
अञ्ञा भासा कालन्तरे पत्ते एकन्तेन विपरिणमन्ति विनस्सन्ति॥ मागधभासा पन कत्थचि कदाचि वत्तारुनं दुरुग्गहणादिआदीनवेन विपरिणमति विनस्सति पि। न सब्बत्थ सब्बदा विपरिणमति॥[८] [९]
कप्पमूलमनुस्सानं भासा
[सम्पादेतु]कस्माति चे "निरये तिरच्छानयोनियं पत्तिविसये मनुस्सलोके[१०] देवलोके ब्रह्मलोके च मागधभासा एव उस्सन्ना” ति सम्मोहविनोदनीयं[११] वुत्तत्ता। कप्पविनासकालेपि अविनट्ठे ब्रह्मलोके सभावतो तिट्ठति येव॥
अविनट्ठे ब्रह्मलोके सभावतो अविपरीताय ठितत्ता पन मागधभासा कप्पमूलमनुस्सानं भासापि अहोसि॥ पाकटं करेय्यामि कप्पमूलमनुस्सा नाम ब्रह्मलोका चवित्वा मनुस्सलोके उपपातिकपटिसन्धिया उप्पन्ना होन्ति॥ ते ब्रह्मलोके ठितकाले सब्बसाधारणं मागधभासं वोहरिंसु॥ मनुस्सलोके मनुस्सभावं पत्वापि मागधभासं एव वोहरेय्युं॥ तस्मा एव मागधभासावत्तारुनं वसेन कप्पमूलमनुस्सेपि पक्खिपित्वा गन्थेसु[१२] दस्सितं॥ कप्पमूलमनुस्सा मागधभासं भासन्तीति ञातत्ता मागधभासा सब्बभासानं मूलभूता मूलभासापि होति॥ तस्मा एव मागधभासा वा पाळिभासा मूलभासाति वोहरितापि दिस्सति॥ [१३][९]
अनमतग्गसंसारे वोहरितभासा
[सम्पादेतु]अपिच "मागधभासाय सभावनिरुत्तित्ता यो अञ्ञं किञ्चिपि सद्दं असुणन्तो सयमेव उप्पादेत्वा भासितुं समत्थो। सो मागधभासानुगतं एव सद्दं भासिस्सती"[१४] सम्मोहविनोदनीयं वुत्तं॥ तत्थ अयमधिप्पायो अनमतग्गसंसारे मागधभासा असङ्ख्येय्यकालं आचिण्णा होति। सब्बेसं संसारिकसत्तानं मागधभासाबीजं अनुसेति। तस्मा वचनकाले पत्ते अञ्ञभासासद्दं असुतपुब्बो पुग्गलो सयमेव सभावनिरुत्तिबीजतो उप्पन्नं मागधभासं एव भासिस्सति॥ एवं भासिस्सतीति वुत्तम्पि अभयाराममहाथेरेन वुत्तनयेन सम्पुण्णा मागधभासा न भवेय्य। थोकमत्ता दुट्ठमागधभासा एव भवेय्य॥ सम्पुण्णं मागधभासं उग्गण्हन्तोपि दुक्करेन पुरेति। किमङ्ग पन सयमेव॥[१५]
अपिच पाळिसङ्खाता मागधभासा सभावनिरुत्तिताय निरुत्तिपटिसम्भिदाञाणस्स विसयोपि होति॥ निरुत्तिपटिसम्भिदाञाणे सति मागधभासं सयमेव जानाति। मागधभासायं कोसल्लं पटिसम्भिदाञाणस्सपि एको पच्चयो होति॥[१६][९]
विनयकम्मकरणे बहुउपकारा
[सम्पादेतु]मागधभासा इमेहि वुत्तगुणेहि एव समन्नागता न होति। सासनस्स जीवितभूते विनयकम्मकरणेपि अतिविय उपकारिका होति॥[१७] तं सच्चं एव। उपसम्पदा। सीमासमुननं इच्चादि सासनस्स मूलभूतं संघकम्मं मत्थकं पापेतुं करणे सकसक कम्मवाचाविना न सिज्झति। ता कम्मवाचायो सिथिल-धनित विमुत्त-निग्गहीत-वसेन फुटं सज्झायते एव कम्मं उपगच्छति। एवं सज्झायतुं पन मागधपाळिभासाय सज्झायनयभूतानं सिथिलधनितादीनं दसब्यञ्जनबुद्धीनं कुसलता इच्छितब्बा॥ एवं कुसले सति एव कम्मवाचं अविनासेत्वा कम्ममत्थकपापनत्थं सज्झायितुं सक्का भविस्सति॥[१८] मागधभासं अजानन्तो कम्मवाचायो मत्थकं पापेतुं न सक्का भविस्सति॥ एवं सन्ते मागधभासा सम्मासम्बुद्धस्स सासनं चिरट्ठितिकाय अतिमहत्तं पत्ता विसिट्ठा उत्तमा भासा एव होति॥[९]
बुद्धधम्मं सकभासाय आजानन्ति
[सम्पादेतु]भगवा मागधभासाय धम्मचक्कं पवत्तेतीति वुत्तं॥ एवं सन्ते मागधभासं अजानन्ता वेनेय्या धम्मस्सवनकायो धम्मं कथं जानिस्सन्तीति पञ्हो उप्पज्जति॥ विस्सज्जनं पन भगवा मागधभासाय एव धम्मं देसेतीति सच्चं येव। तथा भगवतो मागधभासाय देसनं गहणूपगा धम्मपटिग्गाहका पन सकसकभासाय एव आजानन्ति॥ उदाहरणं दामिळापि दामिळभासाय देसेतीति मञ्ञन्ति, अन्धकापि अन्धकभासाय देसेतीति अनुसासतीति मञ्ञन्ति॥ एवं मञ्ञनं चतूसु अचिन्तेय्यगुणेसु वाचाचिन्तेय्यगुणसङ्खातो भगवतो आनुभावो एव होति॥[१९][९]
पाकतभासापरियापन्ना मागधीभासा न होति
[सम्पादेतु]अट्ठकथा टीकासु मागधभासाति वुत्तं पाळिभासं एव रूपसिद्धिआदीसु गन्थेसु मागधीभासा ति वोहरितं दिस्सति॥ अभयाराममहाथेरोपि मोग्गल्लाननिस्सयनिदाने मागधीभासाति एव लिखितो दिस्सति॥ एवं वोहरित्वा लिखितम्पि मागधभासा पन पाकतभासासु[२०] परियापन्ना मागधीभासा न होति॥ [९]
मागधीभासाकथा
[सम्पादेतु]तं वचनं वित्थारेस्सामि, पाकतभासासु “मागधी” नाम भासा एका परियापन्ना होति, तस्सा उप्पत्तिट्ठानं वा वोहारट्ठानं पन (मागधीति नामं उपादाय) मागधरट्ठं एव होति॥[२१] इमं मागधीभासं असोकमहाराजस्स रज्जस्स उत्तरदिसाय पुरत्थिमदिसाय च ठितेसु खालसी। मिरट। लोरिया। सहसराम। बराबर। रामगड। धोलि। जोगड आदीसु ठानेसु पतिट्ठितेसु असोकसिलालेखेसु दिट्ठं सक्का॥ ततो पच्छा नाटकगन्थेसु वोहरितासु पाकतभासासुपि मागधीभासा पातुभवतिति पुन दिस्सति॥ मागधीभासाय पठमतरं वोहरितगन्थो अस्सघोसत्थेरस्स नाटकगन्थो एव होति। तस्स पच्छा भास। कालिदासआदीनं महाचरियानं नाटकेसु च। मत्तिकासकटिकानामकनाटके च। अञ्ञनाटकगन्थेसु च मागधीभासा वोहरिताति दिट्ठं सक्का॥ अपिच वररुचिआचरियस्स पाकतप्पकासगन्थे। चण्डाचरियस्स पाकतलक्खणगन्थे। हेमचन्द्राचरियस्स सिद्धहेमचन्द्रगन्थे।क्रमदीसूराचरियस्स संखित्तसारगन्थे। लक्खमीधराचरियस्स छम्भासाचन्द्रिकागन्थे। माकण्डेयाचरियस्स पाकतसब्बस्वगन्थे। सिंहराजाचरियस्स पाकतरूपावतारगन्थेति इमेसु पाकतभासं सम्पुण्णं दस्सितेसु सद्दब्याकरणगन्थेसुपि मागधीभासं विसुं एव दस्सितं दिस्सति॥ नात्यसात्थगन्थकारकस्स भरतमुनिनो पञ्ञत्तिया इमं मागधीभासं नाटकगन्थेसु रञ्ञो अन्तेपुरिकानं। सुरङ्गाखनकानं। सोण्डकारानं। अस्सरक्खानं। ब्यसनपत्तनायकानं। अत्तरक्खानं च वसेन वोहरितब्बा॥[२२] तेसं पुग्गलानं कथा सक्कतभासाय अलिखित्वा मागधीभासाय लिखितब्बा॥ माकण्डेयस्स पाकतसब्बस्वगन्थे पन उपरि वुत्तेन विना रक्खसानं। भिक्खूनं। कपणानं। चेटादीनं च वसेन मागधीभासं एव वोहरितब्बाति वुत्तं॥[२३] छम्भासाचन्द्रिकायम्पि तथा एव धीवरादीनं अतिनीचानं वसेन मागधिं वोहरितुं आणत्ति दिस्सति॥[२४]
एवं नीचजनानं अत्थाय एव मागधिं वोहरितुं भरतमुनिआदीहि पुराणसक्कतपण्डितेहि नियमितत्ता आणत्तत्ता मागधीभासा नीचजनानं भासा एव अहोसि॥ तस्मा एव सरस्सतीकण्ठाभरणआदीसु गन्थेसु “देवादी सक्कतं पाहु। पाकतं किन्नरादयो॥[२५]पेसाचादिं पिसाचादी। मागधं हीनजातयो” ति मागधीभासं ओमानेत्वा ओनिन्दित्वा वुत्तं होति॥ एवं सक्कतगन्थकारकेहि ओनिन्दित्वा वुत्ता मागधीभासा इदानि पाळिभासाति वोहरिता मागधभासा न भवितुं सक्कोति॥[९]
पाळिभासाय च मागधीभासाय च नानाकरणं
[सम्पादेतु]सा मागधीभासा सुतिवसेन च लिपिवसेन च पाळिभासाय असमानताय विसदिसताय सद्दविधानेसुपि अञ्ञमञ्ञं नानाकरणं दिस्सति॥ हेट्ठा उपमानं पस्सथ॥[२६]
| मागधी (कविसमयागत) | पाळि |
|---|---|
| शदमानुशमंशभालके।
कुम्भशहश्श वशाहि शटिदे। अणिंशं पिआमि शोणिदे वलिशशदं शमले हुवीअदि॥ | सतं मानुसमंसभारके।
कुम्भसहस्सं वसाहि सञ्चितं। अनिसं च पिवामि सोणितं। वस्ससतं समरो भविस्सति॥ |
| मागधी (असोकलेखा) | पाळि |
|---|---|
| पियदसि लाजा मागधं संघं
अभिवादेतूनं आहा अपाबाधतं च फासुविहारतं चा॥ |
पियदस्सी राजा मागध संघं
अभिवादेतून आह अप्पाबाधतं च फासुविहारतं |
- उपरि उपमानं पस्सन्तो हेट्ठा विसेसं दिस्सति॥ पाळियं:
- स मागधीयं श होति॥
- त मागधीयं द होति॥
- न मागधीयं ण होति॥
- र मागधीयं ल होति॥
- व मागधीयं सो व ब्यञ्जनो लोपं गच्छति॥
ओ (पुल्लिङ्ग पथमा एकवचनं) ए होति॥[२७]
सङ्खेपेन दस्सितं उपरि विसेसं पस्सनमत्तेन पाळिभासाय च मागधीभासाय च नानाकरणं ञातुं सक्का भवति। एवं सद्दवसेनपि, लिपिवसेनपि, सद्दविधानवसेनपि विसदिसत्ता इमं मागधीभासं मागधभासासङ्खाताय पाळिभासाय सद्धिं न सम्मिस्सेतब्बं॥ [२८]
मागधीभासा विय पाळिभासाय अदूरावहा पाकतभासायोपि सन्ति॥ तासु पेसाचीभासा अञ्ञपाकतभासाहि समुपनिधाय पाळिभासाय अतिविय आसन्नाति दिस्सति। एकच्चेसु पदेसु पाळिभासाय समं सदिसतरं एव दिस्सति। हेट्ठा उपमानं पस्सथ॥
| पाळि | पेसाची | सोरसेनी | मागधी |
| लोक | लोक | लोअ | लोअ |
| नग | नग | णअ | णअ |
| सची | सची | सइी | शइी |
| रजत | रजत | रअद | लअद |
| कत | कत | कद | कट |
| कर | कर | कर | कल |
| वस | वस | वस | वश |
| मेस | मेस | मेस | मेश |
| सारस | सारस | सारस | शालश |
| वचन | वचन | वअण | वअण |
| पट्ट | पट्ट | पट्ट | पस्न |
| अत्थ | अत्थ | अत्थ | अस्त |
| ओ(सनं पथमा) | ओ | ओ | ए |
अपिच पाळिभासाय अतिविय आसन्नं लिपिं गुजरत्तरट्ठे ठिते गिरनारअसोकसिलालेखे दिट्ठं सक्का। सामीपियं वाचित्वा उग्गण्हनत्थं तस्मा सिलालेखा काचि लिपि हेट्ठा दस्सिता॥ इमं धंमलिपि देवानं प्रियेन प्रियदसिना राञा लेखापिता। इध न किंचि जीवं आरभित्या प्रबूहितव्यं। न च समाज्ये कतव्यो। बहुकं हि दोसं समाजम्हि पसति देवानं प्रियो प्रियदसि राजा। अस्तिपितु एकचा समाजा साधुमता देवानं प्रियस प्रियदसिनो राञा। पुरा महानसम्हि देवानं प्रियस प्रियदसिनो राञो अनुदिवसं बहूनि प्राणसतसहस्ङानि आरभिसु सूपाथाय। से अज यदा अयं धंमलिपि लिखिता ती एव प्राणा आरभरे सूपाथाय द्वे मोरा। एको मगो। सोपि मगो न धुवो। एतेपि त्री प्राणा पछान आरभिसठे॥ [९]
अद्धमागधीभासा च पाळिभासा च
[सम्पादेतु]जेनवादीहि बुद्धभासावसेन उपगता वोहरिता अद्धमागधीभासापि पाळिभासाय आसन्ना एव। हेट्ठा आचारङ्गसुत्ततो उद्धटं पस्सथ॥
| अद्धमागधी | पाळि |
|---|---|
| सुयं मे आवुसं तेण
भगवया एवं अक्खायं। इहं एगेसिं नो सन्ना भवति। एवं एगेसिं नो नातं भवति। तं जहा “के अहं आसी? के वा इओो चुए पेच्चा भविस्सामि?” | सुतं मे आवुसो तेन
भगवता एवं अक्खातं। इह एकेसं नो सञ्ञा नो सञ्ञा भवति। एवं एकेसं नो ञातं भवति। तं यथा “को अहं आसिं? कोवा इतो चुतो पेच्च भविस्सामि?” |
| तथा विमुत्तस्स परिन्नचारिणो।
धितीमतो दुक्खखमस्स भिक्खुणो॥ विसुज्झती जंसि मलं पुरे कडं। समीरियं रुप्पमलंव जोतिणा॥ |
तथा विमुत्तस्स परिञ्ञचारिनो।
धितीमतो दुक्खखमस्स भिक्खुनो॥ विसुज्झती यस्मि मलं पुरे कतं। समीरितं रुप्पमलंव जोतिना॥ |
निस्सै
[सम्पादेतु]- ↑ रू। न्हा॥ ४१॥ निरये तिरच्छानयोनियं जपत्तिविसये मनुस्सलोके देवलोकेभि सब्बत्थ मागधभासाव उस्सन्ना। अभि।ट्ठ।२।३७१॥ (वि।ट्ठ।१।२२०॥ मूलटी।२।१९२॥)
- ↑ तिपिटकअभिधानं भाग १६
- ↑ इमिस्सा मागधभासाय उप्पत्तिट्ठानं आरब्भ पास्चात्यपण्डितानं नानावादा पमोक्ख गीगर महासयस्स Pali Literature and Language पिट्ठ ३ ४ त्थ च Encyclopedia Britannica भाग १७ पिट्ठ १४६ त्थ च दिट्ठं सक्का॥
- ↑ ="तिपिटक अभिधानं">तिपिटक अभिधानं भाग १ निदानं
- ↑ २॥ “सम्मासम्बुद्धोपि तेपिटक बुद्धवचनं तन्तिं आरोपेन्तो मागधभासाय एव आरोपेति॥ (अभि।ट्ठ।२।३७१)” ति अट्ठकथावचनं उपादाय तन्तिअनारोपितपकिण्णकधम्मदेसनाकाले बहुजनसुविञ्ञेय्यत्थं “देसीयमागधीभासायपि देसेती” (मोग्।निस्य।निदानं-ज)
- ↑ ="तिपिटक अभिधानं">तिपिटक अभिधानं भाग १ निदानं
- ↑ ३॥ धम्मनिरुत्ताभिलापेति एत्थ धम्मसद्धो सभाववाचकोति कत्वा आह “या सभावनिरुत्ति”ति। अविपरीतनिरुत्तीति अत्थो॥ (मूलटी।२।१९१)။ अविपरीतनिरुत्तीति बुद्धादीहि आचिण्णा तस्स तस्स अत्थस्स वाचकभावे निरुळ्हा याथावनिरुत्ति॥ (अनुटी।२।१९२)
- ↑ १॥ सेसा...अट्ठारस भासा परिवत्तन्ति। अयमेवेका यथाभुच्चब्रह्मवोहार अरियवोहार सङ्खाता मागधभासा न परिवत्तति (अभि।ट्ठ।२।३७१ २)॥ सेसा परिवत्तन्ति एकन्तेन कालन्तरे अञ्ञथा होन्ति विनस्सन्ति च॥ मागधा पन कत्थचि कदाचि परिवत्तन्तिपि न सब्बत्थ सब्बदा सब्बथा च परिवत्तति। कप्पविनासेपि तिट्ठतियो॥ (मूलटी।२।१९२)॥ मनुस्सानं दुरुग्गहणादिना कत्थचि कदाचि परिवत्तन्तपि ब्रह्मलोकादीसु यथासभावेनेव अवट्ठानतो न सब्बत्थ सब्बदा सब्बसा च परित्तति॥ (अनुटी।२।१९४)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 तिपिटक अभिधानं भाग १ निदानं उद्धरणदोसं सल्लक्खेतु: Invalid
<ref>tag; name "तिपिटक अभिधानं" defined multiple times with different content. - ↑ २॥ मनुस्सलोके मागधभासं बाहुल्लेन वोहरन्तीति वुत्तं देसीयमागधीभासं (हिन्दीभासं)सन्धाय वुत्तमं॥ तं वचनं जम्बूदीपसङ्खातं इन्द्रियरट्ठं सन्धाय वुत्तन्ति गहिते पच्चक्खयुत्ति सम्भवति॥ (मोग्। निस्य। निदानं छ)
- ↑ ३॥ पिट्ठ ३७१
- ↑ ४॥ रूपसिद्धि नामकण्डादित्थ च कारिकासद्दा गाथा १५८ ट्ठ च॥
- ↑ ५॥ परिवत्तेसि सब्बापि। सीहळकथा तदा॥ सब्बेसं मूलभासाय। मागधाय निरुत्तिया॥(महावं। ३७।२४४)။ इमं निदानं पिट्ठ २ पि पस्सथ॥
- ↑ १॥ योपि अगामके महारञ्ञे निब्बत्तो। तत्थ अञ्ञो कथेन्तो नाम नत्थि। सोपि अत्तनो धम्मताय वचनं समुट्ठापेन्तो मागधभासमेव भासिस्सति॥ (अभि।ट्ठ।२।३७१)॥ एत्थ “भासति” ति एकन्तवसेन अवत्त्वा “भासिस्सति” ति मुदुकानागतविभत्तिया वुत्तंति सल्लक्खेतब्बं॥
- ↑ २॥ मोग्। निस्य। निदानं च
- ↑ ३॥ पुब्बयोगो बाहुसच्चं। देसभासा च आगमो ॥ प॥ पटिसम्भिदपच्चया॥ ... देसभासा नाम एकसतवोहारकुसलता। विसेसेन पन मागधिके कोसल्लं॥ (पटिसं।ट्ठ।१।७)॥ निरुत्तिपटिसम्भिदाञाणलाभी पुग्गलो असिक्खन्तोपि मागधभासं जानाति॥ अञ्ञं भासं सिक्खन्तोव जानाति। नासिक्खन्तो॥ (भेदचिन्ताटीका। ५ गाथावण्णना)॥ अभि।ट्ठ।२।३७१ त्थपि पस्सथ॥
- ↑ ४॥ सासनस्सुपकारत्ता। मागधोविध गय्हते॥ सो हानुसावनं पटिसम्भिदाय च पच्चयो॥ (भेदचिन्ता। ५) सो हि मागधो सद्दो कम्मवाचानुसावनञ्च होति पटिसम्भिदाय पच्चयो च॥तत्थ एव। दीपनी॥
- ↑ ५॥ वि।ट्ठ।४।२४७ ८ त्थ पस्सथ॥ म।ट्ठ।४।१९ त्थपि पस्सथ॥
- ↑ १॥ एको एव भगवतो धम्मदेसनाघोसो एकस्मिं खणे पवत्तमानो नानाभासानं सत्तानं अत्तनो भासावसेन अपुब्बं अचरिमं गहणूपगो हुत्वा अत्थाधिगमाय होति॥ अचिन्तेय्यो हि बुद्धानं बुद्धानुभावोति सब्बसत्तानं सकसकभासानुरूपतो सोतपथमागच्छतीति वेदितब्बं॥ (इतिवुत्।ट्ठ।१९ २०)॥ दी।ट्ठ।१।२८॥ म।ट्ठ।१।५॥ सं।ट्ठ।१।४॥ अं।ट्ठ।१।४ आदीसु पस्सथ॥ परियायन्तरेन भगवतो सामञ्ञमनुस्सानं एकवचनभासनकालेपि १२८ वचनानि भासितुं समत्था सीघतरा वाचा अत्थि। तस्मा मागधभासं अजानन्तानं सोतूनं अत्थाय तेसं सुविञ्ञेय्यभासाहि सीघतरं अनुवादेत्वा देसेतीतिपि गहेतुं सक्का॥ कस्माति चे UN आदीसु नानाजातिकसमागमठानेसु कथकस्स वचनं अञ्ञभासायं अनुवादका अत्थि। तेसं अनुवादनं मूलकथकेन सह एकक्खणे एव पवत्ततीति मञ्ञनीयं अतिसीघतरं दिस्सति॥ ते एव एत्तकं कातुं समत्था चे। अचिन्तेय्यगुणसमन्नागतस्स सब्बञ्ञुतञाणवन्तस्स भगवतो पन कामं सम्भवति येव॥
- ↑ २॥ पाकत। सोरसेनी। मागधी। अद्धमागधी। पेसाची। चूलिकापेसाची। अपब्भंस इमे पाकतभासाभेदा एव॥
- ↑ ३॥ मगधुप्पन्नेभासं तं। मागधिं सम्मचक्खते॥ (छब्बासाचन्द्रिका। न्हा ४)
- ↑ १॥ मागधी तु नरिन्दानं। अन्तेपुरनिवासिनं॥ (१७। ५०॥)॥ सुरङ्गाखनकादीनं। सोण्डकार स्सरक्खिनं॥ ब्यसने नायकानं च। अत्तरक्खासु मागधी॥ (१७। ५६॥)
- ↑ २॥ रक्खसभिक्खुकपणचेटाद्या मागधिं आहु॥
- ↑ ३॥ धीवराद्यतिनीचेसु। मागधी विनियुज्जते॥ (छब्भासाचन्द्रिका। न्हा ५)
- ↑ ४॥ दुतिय परिच्छेद। ९ गाथा॥
- ↑ १॥इमं उपमानं मोग्गल्लाननिस्सयनिदानतो गहितं। एत्तकेन अतुत्ठा पुग्गला असोकसिलालेखे च। कुमारपालचरितं। मत्तिकासकटिका आदिपाकतकाब्य। नाटकगन्थे च। पुब्बे दस्सितपाकतसद्दब्याकरणगन्थे च परियेसत्वा उग्गण्हेय्युं॥
- ↑ २॥ पथमा एकवचनस्स ए कारादेसो पाळियम्पि थोकं दिस्सति॥ सुखे दुक्खे जीवे सत्तमे॥ (दी।१।५३॥ म।२।१८५)॥ नत्थि अत्तकारे नत्थि परकारे नत्थि पुरिसकारे॥ (दी।१।५०)॥ ये अवितक्के अविचारे। से पणीततरे॥ (दी।२।२२२)। वनप्पगुम्बे यथ फुस्सितग्गे॥ (खुद्दक।७॥ सुत्तनि।३१४॥) ॥ (तथा ट्ठ त्थ पस्सथ)॥ भोगवती नाम मन्दिरे। वासा हिरञ्ञवतीति वुच्चति॥ नगरे निम्मिते कञ्चनमये। मण्डलस्स उरगस्स निट्ठितं॥ (जा।२।२७८) ॥ न हेवं वत्तब्बे॥(कथावत्थु॥ १ आदी)။ ये लोकामिससंयोजने। से पवुत्ते॥ ...ये आनेञ्चसंयोजने। से भिन्ने॥ .....ये आकिञ्चञ्ञायतनसंयोजने। से वन्ते॥ ... ये नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसंयोजने। से उच्छिन्नमूले तालावत्थुकते...॥ (म।३।४२-३)
- ↑ १॥ तथापि पाळिगन्थेसु मागधीसादिसपदानि कानिचि दिट्ठं सक्का। तानि पुब्बे वुत्तपथमाविभत्तिया ए कारादेसादीनि एव होन्ति॥