विसयं गच्छ

त्रिकुम्बसुवण्णचेति

ठानतो Wikipedia
त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं
त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं
त्रिकुम्बसुवण्णचेति is located in मरम्मरट्ठं
त्रिकुम्बसुवण्णचेति
मरम्मरट्ठं अन्तो ठानदस्सनभूमिचित्तं
विवरणानि
अक्खन्स16°47′54″N 96°08′59″E / 16.798354°N 96.149705°E / 16.798354; 96.149705ठानन्तरं: 16°47′54″N 96°08′59″E / 16.798354°N 96.149705°E / 16.798354; 96.149705
सासनिकसम्बन्धोबुद्धसासनं
Sectथेरवाद बुद्धभासनं
रज्जं𑀩𑁆𑀭𑀳𑁆𑀫𑀤𑁂𑀲[*]
पसासनंत्रिकुम्बसुवण्णचेतियपालनसमवायो
वास्थुविज्जा
वात्थुविज्जाचरियोसेतहत्थिराजा
परियोसितंc. पुब्बेखित्थपूरणं ६ राजसतं
वित्थारविवरणं
उच्चत्तं१०५ m (३४४ ft)
सिखरउच्चत्तं११२.१७ m (३६८ ft)

त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं तेत्तिंसुत्तरसतद्विहत्थं (३२६ हत्थं) उच्चं हुत्वा त्रिकुम्बनगरे सिङ्गुत्तरतले पतिट्ठितं होति॥ चतुन्नं बुद्धानं धातूनं निधीयनं आरब्भ "चतुधातुनिधि त्रिकुम्बसुवण्णं" तिपि वुच्चति॥ केचि पन "चेतियमूलं त्रिकुम्बसुवण्णतो" तिपि वदन्ति॥ वत्तमान उच्चताणुरूपं चेतियं पन कोनबाउंग युग सेतहत्थिपतिमहाराजेन १७६८ वस्से महाभूमिचलनेन विनासितं पोराणचेतियं अन्तोकरोन्तेन रामञ्ञमरम्मबिन्धुकप्पनहत्थेन अच्छरियेहि अणुरूपेहि पुन निम्मितं होति। १७७५ वस्से च नवं छत्तं आरोपितं॥

दुतियमहायुद्धकाले त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स रूपं

आभिधेय्यअक्कमो

[सम्पादेतु]

पुब्बे त्रिकुम्बरट्ठन्ति नामग्गहणतो। रामञ्ञराजा उक्कलापो रज्जं कारेसि। तं दगुणरट्ठन्ति सञ्जानिंसू॥ अथ पच्छा रामञ्ञमनुस्सा तफुस्सभल्लिका वाणिजभातरो भगवतो केसाधातुयो आहरित्वा सिङ्गुत्तरतले चेतियं पटिट्ठापेसुं। तस्मिञ्च चेतिये गोतमस्स भगवतो अट्ठ केसाधातूहि सह पुब्बकानं तिण्णं बुद्धानं धातूनं निधिहितत्ता तिगुम्बचेतियं नाम अहोसि॥ तस्मा तिगुम्बतो पट्ठाय दगुणभावं पापुणि। पोराणनगरनामे अन्तरहिते दगुणरट्ठे पटिट्ठितत्ता क्यावदगुणन्ति समुस्सिता॥ ततिय मरम्मरट्ठं पटिट्ठापेन्तस्स अलाउंग मिनताया केस्स काले दगुणं त्रिकुम्बनगरन्ति नामं परिवत्तेसि॥ ततो पट्ठाय तिगुम्बकेसाधातुचेतियं त्रिकुम्बसुवण्णचेतियन्ति नामेन अव्हयिंसू॥

रत्तिया त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं वन्दितानं दिस्समानरूपं


वंसत्थो

[सम्पादेतु]

पुब्बे पुरिमके भगवतो बुद्धस्स उप्पन्नकाले पुरा भीची ५८८ वस्से इध अधोमरम्मरट्ठे त्रिकुम्बनगरस्स आसन्ने तिट्ठितस्स उक्कलापमहाराजस्स रज्जे असिञ्चननगरे सुवण्णो नाम महासेट्ठी अहोसि॥ तस्स सेट्ठिस्स तफुस्सो च भल्लिको च ति द्वे पुत्ता अहेसुं॥ ते वाणिजा अहेसुं॥ ते वाणिजा भाण्डानि नावाय आरोपेत्वा जम्बुदीपं किणितुं विक्किणितुं च गच्छिंसु॥ मज्झिमदेसस्स समुद्दपट्टनं पत्ता काले नावं सण्ठापेत्वा किणितब्ब विक्किणितब्ब भाण्डानि पञ्चसतेसु सकटेसु आरोपेत्वा जम्बुदीपे आहिण्डित्वा विक्किणिंसु॥ तफुस्सभल्लिका वाणिजभातरो महाबोधिरुक्खस्स आसन्नं पापुणिंसु॥ वाणिजा महाबोधिरुक्खस्स आसन्नं पापुणित्वा एकस्मिं दिवसे वा एकस्सं रत्तियं वा रुक्खदेवता तेसं वाणिजानं अत्तानं पातुकरोसि॥ वाणिजभातरो रुक्खदेवतं दिस्वा आच्छरियब्भुतचित्ता अहेसुं॥ "अवुसो। त्वं को असि" ति पुच्छिंसु॥ रुक्खदेवता "अवुसो। सुणाथ। अहं अञ्ञो न होमि॥ अहं पुब्बे अतीतभावे तुम्हाकं ञाति पुरिसो अहोसिं॥ अहं पुब्बे अतीतभावे कुसलकम्मं कत्वा इध भावे रुक्खदेवता अहोसिं॥ अवुसो। अहं इधानि तुम्हाकं सन्तिकं आगतो तुम्हाकं मय्हञ्च अतीतभावे ञातिभावस्स अत्थिताय तुम्हाकं अत्थं कातुं एवं अत्तानं पातुकरोमि" ति आह॥ वाणिजा "अवुसो। त्वं किं अत्थं कातुं आगतो असि" ति रुक्खदेवतं पुच्छिंसु॥ तदा रुक्खदेवता "सुणाथ अवुसो। मया तुम्हाकं अत्थं करणं नाम अञ्ञं न होति॥ तुम्हेहि पापुणिते स्मिं मज्झिमदेसे तिलोकगुरु सम्मासम्बुद्धो उप्पन्नो हुत्वा राजायतनरुक्खमूले विहरति॥ तस्मा तुम्हे तं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा पूजेथ। अहं तुम्हाकं एवं उय्योजेतुं लोहितुं इच्छामि" ति आह॥ तदा तफुस्सो च भल्लिको च वाणिजभातरो अतिविय तुट्ठमानसा अहेसुं॥ सज्जुकमेव "अवुसो रुक्खदेवत। तेन हि मग्गं आचिक्खहि" ति आहंसु॥ ततो पच्छा रुक्खदेवता तफुस्सभल्लिकानं वाणिजानं भगवतो विहरणट्ठानं राजायतनरुक्खमूलस्स मग्गं आचिक्खि॥ तदा वाणिजभातरो सद्धापीतिपुण्णचित्ता भगवतो विहरणट्ठानं राजायतनरुक्खमूलं गञ्छिंसु॥ भगवन्तं मन्थञ्च मधुपिण्डिकञ्च अभिहरन्ता पूजेसिंसु॥

पठमं सरणं गता

[सम्पादेतु]

रामञ्ञवाणिजभातरो भगवन्तं मन्थकेन च मधुपिण्डिकेन च पूजेत्वा अदंसु॥ भगवा इमिस्सा पूजाय "बुद्धं सरणं गच्छामि। धम्मं सरणं गच्छामि" ति द्वेवाचिकं सरणगमनं पटिलभिंसु॥ तस्मिं काले बुद्धरतनञ्च धम्मरतनञ्च द्वेयेव रतनानि पातुभूतानि अहेसुं। संघरतनं सम्पत्तं न अहोसि॥ तस्मा बहुजना द्वेयेव रतनानि उपसङ्कमित्वा पूजेन्ति॥ बुद्धवंसं विलोकेन्तो गोतमभुगवतो काले तपुस्स भल्लिका द्वे वाणिजभातरो अच्छरियं भगवतो पठमं पिण्डपातं दातारो च पठमं सरणं गता च अहेसुं॥

केसधातुयो अट्ठ

[सम्पादेतु]

भगवन्तं पूजेतुं भत्तं दातुं च लद्धा पीतिमनसा तपुस्स भल्लिका च द्वे रामञ्ञ वाणिजा भातारो भत्तं दत्वा पूजेत्वा "भन्ते। अम्हेहि सद्दा सद्धं सद्धम्मं पूजेतुं सक्का होन्तेन भगवतो पटिनिधिं अम्हेहि पूजेतुं किञ्चि अनुग्गहं करोहि" ति याचिंसू॥ "साधु। पुत्ता" ति वत्वा ञात्वा च उत्तमङ्गं सम्मसित्वा अट्ठ केसधातुयो वाणिजानं भातरानं अदासि॥ तपुस्स भल्लिका च वाणिजा भातारो पीतिमनसा पूरिता अट्ठ केसधातुयो नावाय उक्कलापरज्जं पच्चागमिंसू॥ तपुस्स भल्लिका च वाणिजा भातारो भगवतो अट्ठ केसधातुयो पिट्ठेत्वा उक्कलापरज्जं पच्चागते उक्कलापरज्जस्स उक्कलापमहाराजा च अञ्ञे च पजा साधुकारं दत्वा महन्तेन सक्कारेन पटिग्गण्हिंसू च वन्दिंसू च॥

जेट्ठभातुचेतियं

[सम्पादेतु]

तथा चतस्सो केसधातुयो चेतियट्ठाने निधितुं पूजेतुं च निच्छयं अकंसू॥ चेतियं सिङ्गुत्तरसिखरे निधितुं महाराजा च पजा च निच्छिनित्वा सिङ्गुत्तरसिखरं पेसिंसू॥ सिङ्गुत्तरसिखरं पत्तानं बुद्धस्स चतस्सो केसधातुयो महन्ते विहारमण्डपे ठपेत्वा पूजेसिंसू॥ तस्मिं विहारमण्डपट्ठाने सारणीयचेतियं अेकं पतिट्ठापेसिंसू॥ तं चेतियं जेट्ठभातुचेतियं नामेन सञ्ञातं होति॥

जेट्ठभातुचेतियं

निहिता चतस्सो धातुयो

[सम्पादेतु]

उक्कलापमहाराजेन पतिट्ठापिते त्रिकुम्बसुवण्णचेतिये चतुन्नं बुद्धानं चतस्सो धातुयो निहिता होन्तीति वुत्तं होति॥ बुद्धानं केसधातुयो च अञ्ञा धातुयो च सत्तूहि सुखेन विनासेतुं असक्कुणेय्या कातुं देवता धातुगब्भं पवेसेत्वा निधातुं चिन्तेत्वा सिङ्गुत्तरसिखरस्स मज्झे गम्भीरतो चतुसताधिकचतुहत्थं अत्थङ्गुलतो चतुचत्ताळीसहत्थं आयतं अन्तोहुम्बं खणिंसू॥ तस्मिं अन्तोहुम्बे

  1. सूलदेवमहाराजतो लद्धं ककुसन्धस्स भगवतो कत्तरदण्डञ्च॥
  2. रोहणिनामका तिलक्खदेवमहाराजतो लद्धं कोणागमनस्स भगवतो परिस्सावनञ्च॥
  3. दक्खिणनामका कसंदेवमहाराजतो लद्धं कस्सपस्स भगवतो उदकसाटिकञ्च॥
  4. तपुस्स भल्लिकानं भातरानं हत्थतो लद्धायो गोतमस्स भगवतो चतस्सो केसधातुयो च महासक्कराजे १०३ संवच्छरे फग्गुणपुण्णमासियं पासाणफलकेहि धातुगब्भं कत्वा पवेसेत्वा निदहिंसू॥ ता केसधातुयो अमरिस्सर नामकेन ह्मावबीदेवमहाराजेन रक्खिता ति नासादड्ढराजवंसइतिहासे च त्रिकुम्बसुवण्णचेतियइतिहासे च अञ्ञेहि पण्डितेहि च वुत्तं॥ ततो पासाणगब्भस्स उपरि पासाणफलकं ठपेत्वा धातुगब्भं पिधहिंसू॥

सासनस्स आदि त्रिकुम्बतो

[सम्पादेतु]

उक्कलापमहाराजा च पजा च समवायेन धातुगब्भपासाणफलकस्स उपरि चतुचत्ताळीसहत्थुब्बेधं अनुत्तरं चेतियं पतिट्ठापेत्वा तं चेतियं "तिगुम्बचेतियं" ति अभिधानेन सुलोकितं अकासि॥ तं तिगुम्बचेतियं गोतमस्स भवतो सासने महितले पठममेव चेतियं होति॥ तस्मा मरम्मरट्ठे "सासनस्स आदि त्रिकुम्बतो" ति सुलिखितं महस्सितं होति॥

अरुणुग्गमने वन्दितानं दिस्समानरूपं

अब्भुतसन्दिट्ठि

[सम्पादेतु]

क्रिस १९०३ संवच्छरे मार्च दुतियदिवसे (१२६४ संवच्छरे फग्गुणसुक्कपक्खस्स पञ्चमदिवसे) चन्दवारे त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स कुजकोणं अेका ब्यग्घो आरुय्ह अट्ठासि॥ तस्मा आणाधरमनुस्सा तं विज्झित्वा मारेसिंसू॥

ब्यग्घो घण्टाकारकण्णिकायं आरुय्ह निसीदि॥ वन्दिता मनुस्सा तं दिस्वा सम्भन्ता आकुला अभविंसू॥ चेतियमहामत्तेहि ई लॉफोर्ड उू श्वे वेइंग नामको मनुस्सो त्रिकुम्बनगराधिपतिस्स लिखितपण्णेन तस्मिं दिवसे पुब्बण्हसमये अट्ठममणियं ई लॉफोर्ड नामकं आहतुं अगामि॥ तं आयस्मन्तं बाहिरतो पच्चागच्छन्तं अन्तरामग्गे अद्दस॥ आसन्नानं घरानं सत्थं परियेसि॥ कैप्टन जीनिन नामकस्स घरतो द्विनिक्खन्तं सत्थं अलभि॥ ई लॉफोर्ड सद्धिं कैप्टन बीविल च कैप्टन जीनिन च अनुगच्छिंसू॥

ब्यग्घस्स सकलसरीरं अदिस्वा पिट्ठिञ्च पच्छिमपादे च वालधिञ्च एव अद्दसंसू॥ लॉफोर्ड जीनिन आयस्मन्तं मण्डपस्स उपरि आरुय्ह ठातुं आणापेसि॥ कैप्टन बीविल आयस्मन्तं लीबापूराजसेनातो दस युद्धिकमनुस्से आहतुं पेसि॥ चुद्दस युद्धिकमनुस्सा आगच्छिंसू॥ ते मनुस्से द्वे रासी अकासि॥ ततो कैप्टन जीनिन ठितस्स मण्डपस्स उभोसु पस्सेसु ठातुं आणापेसि॥ ततो लॉफोर्ड न आणादिन्नाय ब्यग्घं विज्झित्वा मारेसिंसू॥ कैप्टन जीनिन विज्झिता निक्खन्तनालिका उरसि च वामदक्खिणंसेसु च आहच्छिंसू॥ पुनप्पुनं विज्झन्ता ब्यग्घो तस्मिं पदेसे मतो विय अनिञ्चितो अहोसि॥ तथापि ब्यग्घो अमतो नादं करोन्तो अट्ठासि॥ जीनिन ब्यग्घस्स सन्तिकं वंससोपानेन आरोहि॥ ततो ब्यग्घस्स उरस्स मज्झे अेकवारं अविज्झि॥ तदा ब्यग्घो मतो अहोसि॥

तो ब्यग्घो दहरब्यग्घी होति॥ सरीरं अट्ठहत्थपमाणं अहोसि॥ सरीरम्हि पञ्च सत्थबिन्दू आहच्छिंसू॥ जीनिन आयस्मतो चतस्सो नालिका उरसि च पुरतो पिट्ठियं च पच्छा पिट्ठियं च हदयस्स मज्झे च आहच्छिंसू॥ युद्धिकमनुस्सानं अेका वारो एव आहतो अहोसि॥ पच्छिमपादस्स आसन्नेन केवलं वालधिं अविज्झि॥ वालधि छिन्ना पासाणकण्णिकायं लम्बिता अहोसि॥ सो ब्यग्घो चेतियं आरोहतो पुब्बे पुजोन्तो अमंसघातनट्ठानस्स आसन्ने चिनमनुस्सानं साकवत्थियं पदवालधिं अद्दसंसू॥ अपिच कोक काई उदककीळनपस्से अेकस्मिं वत्थिस्मिं अेकं धेनुं मारेत्वा खादि॥

तस्मिं काले चेतिये ब्यग्घस्स आरोहनस्स पवत्ति मनुस्सानं मुखेसु महाकथा अहोसि॥ जनपदगामेसु पवत्ति सम्पत्ता तस्मा नानादिसातो वन्दिता मनुस्सा आगच्छिंसू॥ तं पवत्तिं धाविदिगीतेहि रचयिंसू॥ अक्खरबद्धगीतेहि च रचयिंसू॥ अक्खरबद्धगीतं पन "त्रिकुम्बचेतिये ब्यग्घस्स आरोहनं पञ्चदिवसा॥ अहो त्रिकुम्बचेतिये ब्यग्घस्स आरोहनं पञ्चदिवसा। युद्धिकमनुस्सा परिवारेत्वा सत्थेन विज्झित्वा ब्यग्घो सुमतो" ति अहोसि॥ श्वे ताउंग लुआम आयस्मतो त्रिकुम्बचेतिये ब्यग्घस्स वन्दनअत्थाय आरोहनं नाम नाटकं मनुस्सानं अभिरुचितं होत्वा विक्किणितुं न अलं अहोसि॥ मनुस्सेसु पन चेतिये ब्यग्घस्स आरोहनं ह्मावबीदेवमहाराजो चेतियं वन्दितुं आगतो ति अपि वचनं अहोसि॥

घण्टायो

[सम्पादेतु]

त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स चेतिहङ्गणे सब्बकसा चुद्दसुत्तरवीसति २९ घण्टायो सन्ति॥

  1. तो १४७७ संवच्छरे क्रिस (कोजासक्कराजे ८३८ संवच्छरे) रामञ्ञराजा धम्मचेतिमहाराजो अविन्दछोक्नामकं धम्मचेतिमहाघण्टं अट्ठारससहस्साधिकसतसहस्स १८०००० कंसतुलापमाणं सुन्धित्वा अभिपूजेसि॥
  2. सिंट कूराजाघण्टा क्रिस १७७८ संवच्छरे महाराजो सुन्धिं॥ सुन्धेन्तन्तरे १०३८ संवच्छरे महाराजो देवलोकं अगामि॥ पुत्तो सिंट कूराजा अनुसन्धेसि॥ तुलापमाणं पञ्चपञ्चाससहस्सपञ्चसतपञ्चपञ्चास १५५५५ होति॥
  3. सायावतीराजाघण्टा क्रिस १८४१ संवच्छरे सायावतीराजा (अथ वा) श्वेबो राजो सब्बीसतिसहस्स २६००व कंसतुलापमाणं महाघण्टं सुन्धित्वा अभिपूजेसि॥
त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स उत्तरद्वारमुखं

पवत्ति

[सम्पादेतु]

क्रिस १७६८ संवच्छरे म्याय डूराजास्स काले महाभूमिकम्पो अहोसि॥ तस्मा चेतियस्स बलिसपरियन्तं पतितं अहोसि॥ ततो सेतहत्थिराजा सद्धिं इदानि वन्दितं तिसतद्वावीसति ३२६ हत्थुब्बेधं महाचेतियं पुराणचेतियं अन्तो कत्वा पतिट्ठापेत्वा अभिपूजेसि॥ इदानि चेतियस्स आयु द्वेसहस्सछसत २६वव संवच्छरानि अहोसि॥ त्रिकुम्बसुवण्णचेतिये अभिपूजितानि सुवण्णफलकानि सुवण्णचीवरानि च तेत्तिंससहस्सछसत ३३६वव फलकमत्तानि सन्ति॥ सुद्धसुवण्णं तीनि तन् अड्ढञ्च होति॥ नरगिसवातमण्डलेन निक्खन्तपतितानि सुवण्णचुण्णानि नव तुलापमाणं पच्चाहरिंसू॥ इदानि नरगिसवातमण्डलस्स वातवेगतो बहूतरं वातवेगं सहितुं विधानं करोन्ता महाभूमिकम्पदण्डम्पि सहितुं पटिसङ्खरोन्ति॥ धजअग्गतो घण्टापरियन्तं भारं छसततंपमाणं धारेति॥ पदुमुपरिपदुमाधोभागं चतीलदण्डेहि चतीलसंवट्टेहि चतीलसंबन्धेहि च बन्धित्वा अन्तोपुराणचेतियस्स च इदानि निहितचेतियस्स च मज्झे अनन्तरट्ठानानि सुधारसं आसिञ्चिस्सन्ति॥ पदुमुपरिपदुमाधोभागस्स अन्तोपदेसं दळ्हं करणमुखे सहस्ससत १ववव सहस्समत्तं कहापणा ब्ययिस्सन्ति॥ आवस्सकानि दब्बानि वुत्तचतील अयिससुधाचुण्णानि सद्धावन्तेहि दायकेहि धनं दत्वा पूजितानि अहोसिंसू॥

इतिहासदिवसानि (क्रिस संवच्छरे)

[सम्पादेतु]
  • १३७२ त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं हंसावतीराजा बञ्ञाउू पटिसङ्खरोसि॥ पटिसङ्खतकाले चेतियस्स उब्बेधो चत्तालीसहत्थपमाणो अहोसि॥
  • १४३६ भूमिकम्पेन घण्टापरियन्तं पतितं अहोसि॥ बञ्ञारान। बञ्ञाबरू। बञ्ञाकिन दाव। राजिनी बञ्ञासुवण्णदेवी च अञ्ञमञ्ञं अनुपुब्बेन पटिसङ्खरोन्ति। तस्मा उब्बेधो तिसतद्वेहत्थपमाणो अहोसि॥
  • १४७६ बञ्ञासुवण्णदेवी च धम्मचेतिराजा च अनुपुब्बेन पटिसङ्खरोन्ति॥ तिसहस्सतुलापमाणं धम्मचेतिघण्टं पूजेसिंसू॥
  • १४८५ त्रिकुम्बसुवण्णयपासाणलेखं लिखित्वा पतिट्ठापेसि॥
  • १५६४ − पण्डितसुधम्मराजा काले महाभूमिकम्पेन पतितं अहोसि॥
  • १५७२ / १५६४ संवच्छरे भूमिकम्पेन पतितनस्सिट्ठानि पण्डितसुधम्मराजो पटिसङ्खरोत्वा धजं आरोपेसि॥ मकुटं पूजेसि॥ सभङ्गणं अकासि॥
  • १५८२ पञ्चनगरदायक नन्दराजा काले नवमं धजं आरोपेसि॥ चतुद्दसाधिकसततुलापमाणं कंसघण्टं पूजेसि॥
  • १५८३। कत्तिकमसे अीतलीरट्ठ। वेनिसगरनिवासी वाणिजो गैस प्रोवल्वी मरम्मरट्ठं सम्पत्तो त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं सम्पापुणि॥
  • १५८३ अङ्गलिकमनुस्सो राफ़िच त्रिकुम्बनगरं सम्पत्तो चेतियपवत्तिं अभिलेखि॥
  • १६१०। आसट्ठो / १६०८ संवच्छरे भूमिकम्पनस्सिट्ठानि पटिसङ्खरोत्वा पठममेव मनुस्सा समवायेन संहरित्वा पूजितं धजं आरोपेसि॥ अङ्गबुध थेरो पमुखो अहोसि॥
  • १६१२ धम्मचेतिघण्टं न्गा ज़िंका लुञ्चित्वा आहरि॥ दोपुंनदिया अन्तो पतितं अहोसि॥
  • १६१३ अनक्खितेन महाधम्मराजा न्गा ज़िंका मनुस्सं निग्गण्हित्वा त्रिकुम्बनगरं आगम्म चेतिये कंसघण्टं लम्बित्वा पूजेसि॥
  • १६१९। माघमसस्स १९ अनक्खितेन महाधम्मराजा काले नवमं धजं आरोपेसि॥ रजतघण्टानि पूजेत्वा रक्खणत्थाय चतुसतवीसति मनुस्से ठपेसि॥
  • १६२०। कत्तिकमसे अनक्खितेन महाधम्मराजा काले भूमिकम्पेन चेतियस्स उपरिभागो पतितो अहोसि॥ महारंपाकारानि च पतितानि अहोसुं॥
  • १६२२। फग्गुणमसे भूमिकम्पेन नस्सितानि पटिसङ्खरोत्वा नवमं धजं आरोपेसि॥ सुवण्णचीवरं अभिपूजेसि॥
  • १६४४। मागसिरमसस्स २६ भूमिकम्पेन पतितं टैलोनराजा पुराणधजं पटिसङ्खरोत्वा पुन द्वारं धजं आरोपेसि॥
  • १६५२। वेसाखो ६ भूमिकम्पेन पतितं पिंटालेराजा पुन धजं आरोपेसि॥
  • १६६२। माघमसे प्यिनराजा काले भूमिकम्पेन धजस्स तिभूमकं निक्खमित्वा भूमियं पतितं अहोसि॥
  • १६६३। पोट्ठपादमसे प्यायराजा पुराणधजं अवनगरं आहरित्वा पटिसङ्खतो पच्छा पुन आरोपेसि॥
  • १६६४। मागसिरमसे भूमिकम्पेन सुवण्णमणिनिस्सितो धजो पच्छिमुत्तरकोणं पतितो अहोसि॥ कदलीमकुटञ्च घण्टाकारञ्च पतितं अहोसि॥
  • १६६७। माघमसे महाचेतियं पटिसङ्खरोत्वा नवमं धजं आरोपेसि॥
  • १७५५। जेट्ठो विजयनन्दजठमहाधम्मराजा त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं अभिपूजेतुं आगच्छि॥ चेतिहङ्गणे नवबुद्धगुणे सहस्सवारं सज्झायित्वा पूजेसि॥
  • १७५७। आसट्ठो विजयनन्दजठमहाधम्मराजस्स पुञ्ञकम्मं सुवण्णचीवरं अभिपूजेसि॥ सुधम्मासभाघरानि कारेत्वा पूजेसि॥
  • १७६८। जेट्ठो १३ सीरिसूरियधम्ममहाधम्मराजा काले भूमिकम्पेन चेतियस्स सपत्तपरियन्ता उपरिभागो नस्सितो अहोसि॥ चेतियपच्चया पुप्फधानि च नस्सितं अहोसि॥ सीरिसूरियधम्ममहाधम्मराजा पटिसङ्खरणत्थाय नवमं धजं करोत्वा सुवण्णं अत्तनो भारपमाणं सुवण्णपत्तं अकासि॥
  • १७७५। फग्गुणमसस्स १ सीरिसूरियधम्ममहाधम्मराजा धजआरोपणत्थाय त्रिकुम्बनगरं सम्पत्तो॥ त्रिकुम्बनगरस्स पच्छिमपस्से सभङ्गणपासादे वसि॥
  • १७७५। फग्गुणमसस्स १५ सीरिसूरियधम्ममहाधम्मराजस्स पुञ्ञकम्मं अट्ठतिंसहत्थनवअङ्गुलुब्बेधं सत्तभूमकं नवमं धजं फग्गुणपुण्णमियं चेतियस्स उत्तरदिसातो यन्तेन आरोपेसि॥ तस्मिं काले उब्बेधो तिसततेत्तिंसअट्ठहत्थपमाणो अहोसि॥
  • १७७९। फुस्सो २७ सीरिसूरियधम्ममहाधम्मराजस्स आणाय त्रिकुम्बसुवण्णचेतिये लम्बितुं सुन्धितं पञ्चपञ्चाससहस्सपञ्चसतपञ्चपञ्चासतुलापमाणं महाघण्टं "महाघण्ड" ति अभिधानं दत्वा लम्बित्वा पूजेसि॥ मनुस्सा सौत्कुराजाघण्टा ति वहन्ति॥
  • १७८६। माघो ६ तिलोकपण्डितमहाधम्मराजा चेतिहङ्गणे तम्बइट्ठिकाछदनं सभाघरं कारेत्वा पूजेसि॥
  • १७९५। चित्तो अङ्गलिकदूतो माइकल सिंग त्रिकुम्बनगरं सम्पत्तो चेतिहङ्गणं सम्पापुणि॥
  • १७९६। कत्तिकमसस्स १४ अङ्गलिकदूतो हीराम कूक त्रिकुम्बनगरं सम्पत्तो त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स दक्खिणद्वारमूलातो ओलोकेत्वा वन्दितानं मनुस्सानं सम्बाधट्ठानं अभिलेखि॥
  • १७८६। फग्गुणमसस्स ६ तिलोकपण्डितमहाधम्मराजा चेतिहङ्गणे तम्बइट्ठिकाछदनं सभाघरं कारेत्वा पूजेसि॥
  • १८१७ मनुस्सानं समवायपुञ्ञकम्मेन चेतियं सुवण्णचीवरं अभिपूजेसिंसू॥
  • १८१४। वेसाखमसस्स १२ त्रिकुम्बपब्बतं अङ्गलिकसेना आरुय्ह गहेत्वा युद्धकोट्ठकं अकासि॥ धातुगब्भिये भिन्दित्वा महग्घरतनानि आहरिंसू॥ सिन कुघण्टं लुञ्चित्वा नावायं आरोपेन्ते नदिया अन्तो पतितं अहोसि॥
  • त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं (क्रिसतो १८२४ - १८२६)
    १८२६। फुस्सो अङ्गलिकसेनाय लुञ्चिता नदिया अन्तो पतिता सिन कुराजाघण्टा रामञ्ञ/मरम्ममनुस्सा निहरित्वा पुन लम्बित्वा ठपेसिंसू॥
  • १८२६। मागसिरो ९ त्रिकुम्बपब्बतं अङ्गलिकानं हत्थतो पच्चागतं अहोसि॥ हंसावतीमहाअमच्चो महामिन हलाराजा पटिग्गहि॥ नस्सितानि पटिसङ्खरोसि॥
  • १८४१। अस्सयुजा ३ लोकाधिपति विजयमहाधम्मराजा चेतियं वन्दितुं आगच्छि॥ त्रिकुम्बनगरं नवमं पासादं कारेत्वा पञ्चमसे वसि॥
  • १८४१। मागसिरमसस्स २० महाचेतियं लोकाधिपति विजयमहाधम्मराजा सुवण्णपात्रं अभिपूजेसि॥
  • १८४१। मागसिरमसस्स २६ लोकाधिपति विजयमहाधम्मराजा त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स हङ्गणे पुञ्ञकम्मस्स दक्खिणोदकं आसिञ्चि॥ महेसि मकेली नामिका सुपण्णकुटिं पूजेसि॥
  • १८४२। फुस्सो २० लोकाधिपति विजयमहाधम्मराजो त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं वन्दितुं आगम्म द्वे काळअयिसघण्टानि च किङ्किणिकानि च पूजेसि॥ सुन्धेन्तन्तरे महाघण्टा अनिट्ठितापि महाराजो अलक्खित्वा अनुसन्धेतुं आणापेत्वा पच्चागन्तुं विधानं अकासि॥
  • १८४२। फुस्सो २२ त्रिकुम्बनगरातो लोकाधिपति विजयमहाधम्मराजा च परिवारा च अमरपुरनगरं पच्चागच्छिंसू॥
  • १८४३। माघो १९ लोकाधिपति विजयमहाधम्मराजस्स पुञ्ञकम्मं महातिसद्दघण्टा महाघण्टं पञ्चास मनुस्सा कारेत्वा निट्ठितं महाराजस्स आगन्तुं असमत्थतेन महासिथु च पैंटिंग च सभापासादे लम्बित्वा पूजेसिंसू॥
  • १८५२। चित्तो १४ अङ्गलि-मरम्म दुतिययुद्धे अङ्गलिकसेना पब्बतं आरुय्ह युद्धित्वा गहेत्वा वसित्वा धातुगब्भिये भिन्दिंसू॥
  • १८५२। आसट्ठो २० जम्बुदी युवराजा लॉर्ड डलहौजी पब्बतं आरुय्ह आगच्छि॥
  • १८५२। कत्तिको १ पब्बते सत्थागारं भिन्दित्वा पञ्च मनुस्सा वणिता अहोतुं॥
  • १८५३। कत्तिको २२।२३ पब्बतं आरुय्ह गण्हिस्सन्ति ति सावनेन रक्खके ठपेत्वा कलहकारके मनुस्से गण्हिंसू॥
  • १८५३ जम्बुदी युवराजा लॉर्ड डलहौजी महाचेतिये अङ्गलिकसेनानं पुन भिन्दित्वा लुञ्चनं न कारापेतुं आणं निहरि॥
  • १८५५ १८५२ संवच्छरतो पट्ठाय युद्धेन नस्सितानि अङ्गलिकअस्स अनुमतिया पटिसङ्खरोत्वा सिक्का माउंग हटाव ले पठममेव रक्खि॥ यू हटाव ले चेतियस्स धजं पटिसङ्खरणं च घण्टागणनं करणं च पुन पूजनं च अकासि॥ पुञ्ञकारानि संहरित्वा महाचेतियं पुन पटिसङ्खरणत्थाय वंसघरं अकासि॥ फग्गुणमसे घण्टानि पुन आरोपेत्वा पूजेसि॥
  • १८६७ पब्बतस्स समन्ता अङ्गलिकयुद्धकोट्ठकत्थाय दळ्हं पटिसङ्खरुं आरभि॥
  • १८६९त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं रक्खितुं थेरो उूपण्डित उू प्याय नामकं नायकं ठपेत्वा गोपकसमितिं अकासि॥
  • १८६९। कत्तिको ११ गोपकसमिति सन्निपतित्वा नवमं धजं आरोपेतुं मनुस्सानं बलेन असमत्थतेन मन्दलेसनगरातो विजयानन्तयसपण्डितमहाधम्मराजा कारापेतुं याचितुं निच्छिनिंसू॥
  • १८६९। मागसिरमसस्स २६ विजयानन्तयसपण्डितमहाधम्मराजस्स त्रिकुम्बकेसाधातुआरक्ख नवमं धजं आरोपेतुं आणं सन्निपाते निहरि॥
  • १८७०। फुस्समसस्स ११ विजयानन्तयसपण्डितमहाधम्मराजस्स नवमं धजं आरोपेतुं आणानिहरणं चेतिहङ्गणे सायावतीघण्टस्स आसन्ने लिखितपण्णवाचनसभं अकासि॥
  • १८७०। वेसाखमसे धजं मन्दलेसनगरे कारेतुं सम्पापुणितुं त्रिकुम्बनगरातो धनञ्च दब्बानि च पेसिंसू॥
  • १८७१। अस्सयुजा २ धजं मन्दलेसनगरे कारेत्वा निट्ठितो विजयानन्तयसपण्डितमहाधम्मराजा दक्खिणोदकं आसिञ्चित्वा पूजेसि॥
  • १८७१। अस्सयुजा २२ नवमं धजं आहरन्ता समिति रेनन्ःचक्रा नावाय त्रिकुम्बनगरं लैन मटावतित्थं सम्पत्ता॥
  • १८७१। अस्सयुजा २६ जसमितिपमुखो महाअमच्चो महाराजामिन क्याव मिन हटिन (पोप्पावानटोथ) अङ्गलिकमहाअमच्चस्स सभं कत्वा अन्तोअमच्चघरे धजदानसभं अकासि॥
  • १८७१। अस्सयुजा २८ नवमो धजो त्रिकुम्बपब्बते दाव फ्वा सभाघरं सम्पत्तो॥
  • १८७१। कत्तिको १४ पुराणधजं एकदेसो अवरोहेत्वा १८ दिवसे निट्ठितो॥
  • १८७१। कत्तिको १९ नवमं धजं आरोपेतुं आरभेन्ते यन्तं निस्सितं अनिट्ठितं अहोसि॥
  • १८७१। कत्तिको २१ धजस्स पठमभूमकं आरोपेत्वा निट्ठितं॥
  • १८७१। कत्तिको २६ नवमो धजो सुवण्णमणिनिस्सितो च मकुटनिस्सितो च सद्धिं आरोपेत्वा सुनिट्ठितो अहोसि॥
  • १८७१। कत्तिको २७ पोप्पावानटोथ च समिति च तिकुम्बनगरातो निक्खमित्वा राजट्ठानिं पच्चागच्छिंसू॥
  • १८७२। माघो २२ महाचेतियस्स फग्गुणपूजा अञ्ञेसु संवच्छरेसु अधिकतरं सम्बाधं अहोसि॥ जनपदगामेहि वन्दिता मनुस्सा बहू आगच्छिंसू॥
  • १८७२। फग्गुणो १५ आलोकअमच्चो पमुखो लंदननगरं गच्छन्तो दूतो त्रिकुम्बपब्बतं आरुय्ह उत्तरपस्से सभाघरे दानं ददि॥ चेतियस्स पुरत्थिमपस्से चेतियट्ठानं ओलोकेतुं अगामि॥
  • १८७२। चित्तो ११ अङ्गलिकमहाखगारं पञ्च नवे भण्डारक्खकमनुस्से ठपेतुं आणं निहरि॥ कारियानि प्रट्ठानेसि॥
  • १८७४। फग्गुणो २६ आलोकअमच्चो पमुखो पारीनगरं फ्रांसिसन्तो दूतो चेतियं वन्दित्वा भोजनं पूजेसि॥
  • १८७४। पोट्ठपादो २० आलोकअमच्चस्स पारीनगरातो पच्चागतो दूतो त्रिकुम्बनगरं सम्पत्तो महाचेतिये एकवारं महाभोजनं पूजेसि॥
  • १८८५। चित्तो २९ त्रिकुम्बमहादेस विनिच्छयघरातो त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स भण्डारक्खकसमितियं नव मनुस्से ठपेत्वा सावनं निहरि॥
  • १८८६। माघो रुस्सिय पाळिपण्डितो मिन्या मरम्मरट्ठं सम्पत्तो त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं वन्दितुं आगच्छि॥ अभिलेखि॥
  • १८८८। अस्सयुजा ९ भूमिकम्पेन मकुटञ्च सुवण्णमणिञ्च अधो पतितं॥ मकुटस्स उपरिभागतो सुधानि पतितानि॥
  • १८८९। फग्गुणो १७ १८८८ संवच्छरे भूमिकम्पेन पतितं सुवण्णमणिञ्च मकुटञ्च पटिसङ्खरोत्वा फग्गुणमसस्स पूजायं पुन आरोपेत्वा पूजेसिंसू॥
  • १८९८ नगरमनुस्सानं छन्देन पठममेव रुचिता भण्डारक्खकसमिति कारियं आरभि॥
  • त्रिकुम्बसुवण्णचेतियं (क्रिसतो १९०० )
    १९०० महाचेतियं सुवण्णपत्तचीवरं अभिपूजेतुं सावेत्वा दायके आव्हेसि॥
  • १९०३। फग्गुणो २ महाचेतियं सुवण्णपत्तचीवरं अभिपूजेतुं सावेत्वा दायके आव्हेसि॥
  • १९०४। फग्गुणो २६ महाचेतियं सरीरपूरं सुवण्णचीवरं अभिपूजेसि॥
  • १९०६ पञ्चममो जॉर्ज सब्बराज वेल्स राजपुत्तो च भरिया मेरीराजकुमारी च त्रिकुम्बपब्बतं आरुय्ह पसन्ना अहोसुं॥
  • १९०८। अस्सयुजा २ चेतियस्स भूमि पमाणं ४९.७४ एकस्स अत्थाय अङ्गलिकअस्ससेनाय लिखितपण्णं अदासि॥
  • १९१८। माघो च जेट्ठो सूरियमग्गाज़िन कार्टून उूबकले आयस्मतो चेतिये गोरामनुस्सानं उपाहनानि आरोहणपवत्तिं च उपाहनपवत्तिये वाईएमबीए समितियं चित्तविपल्लासं कार्टूनहि लिखित्वा हासमहं अकासि॥
  • १९१९। सवणो १९ भूमिकम्पेन मकुटथम्भो तिरियं अहोसि॥
  • १९१९। अस्सयुजा २९ चेतियेसु उपाहनानि न आरोहितब्बानि ति अङ्गलिकअस्ससेना आणं निहरि॥ तथापि कारियत्थाय गच्छन्ता आरोहितुं सक्कोन्ति ति विसेसं अहोसि॥
  • १९१९ अङ्गलिकसेना चेतियपब्बततो निक्खमितुं पठममेव आहरिंसू॥
  • १९२०। मागसिरो ५ त्रिकुम्बतक्कसिलातो अपसक्कता सिस्सा पुरत्थिमपस्से। बहन उूअरिय विहारे निसीदिंसू॥
  • १९२०। मागसिरो १२ अङ्गलिक लेभापाती सभासासनिको कर्नल वेजवुड भरियाय सद्धिं चेतिये उपाहनि लुञ्चित्वा आरोहि॥ तक्कसिला अपसक्कतसिस्सानि सद्धिं सम्भासणं अकासि॥
  • १९२१। फग्गुणो १६। २३ १९१९ संवच्छरे भूमिकम्पेन नस्सितं मकुटं पटिसङ्खरोत्वा नवमं आरोपेत्वा पूजायं अकासि॥ साया लिन माओ कुन लिखि॥
  • १९२९। माघो २२ पब्बततो अङ्गलिकसुसानं कांतावमिन अङ्गलिकसुसानं सभेन परिवत्तेसि॥
  • १९२९। कत्तिको २७ भण्डारक्खकसमिति अक्खरं लिखित्वा राजा च चेतियमहामत्ता च सेनानं परिवत्तनसम्पटिच्छनं सावेसि॥
  • १९२९। कत्तिको २९ अङ्गलिकसेना पब्बततो एकन्तेन निक्खमिंसू॥
  • १९३०। माघो ८ − उूविचारस्स सरीरं पच्छिमद्वारस्स आसन्ने मनुस्सा झापेसिंसू॥
  • १९३०। फग्गुणो २ सेनिनिबद्धे काले मनुस्सानं आरोहितुं अलब्भितं पच्छिमसोपानं चतुसहस्स संघानं दानं दत्वा विवरि॥ १३० अधिक सभाघरेहि भोजनं अदासि॥
  • १९३०। वेसाखो ५ महाभूमिकम्पेन मकुटथम्भो भग्गो अहोसि। सुवण्णमणि अधो लम्बितो अहोसि॥
  • १९३०। पोट्ठपादो पब्बते पञ्चसहस्साधिका युवमनुस्सा सन्निपतित्वा समितिं अकरिंसू॥
  • १९३१। फग्गुणो ६ पब्बते महाअग्गि दय्हि॥ महग्घकम्मानि च वीसतिअधिका सभाघरानि च अग्गिना नस्सितानि। वीसतिसतसहस्स कहापणानि नस्सितानि अहोसुं॥
  • १९३१। चित्तो ३० १९३० संवच्छरे भूमिकम्पेन नस्सितं सुवण्णमणिं पटिसङ्खरोत्वा पुन अभिपूजेसि॥ लेटी उूमाउंग ग्यी ओभारतुं लिखि॥
  • १९३२। आसट्ठो १० पच्छिमद्वारसोपानं कारेतुं अला तोरा आचरियो धातुनिहरणं अकासि॥
  • १९३५ चेतियस्स पादपरियन्ते गोपकमहामत्तो उूबताव च डॉ थे मे च अयिसपाकारं सम्बन्धित्वा पूजेसिंसू॥
  • १९३६। माघो २५ तक्कसिला अपसक्कतसिस्सा पब्बतं आरुय्ह अपसक्कतट्ठानं अकरिंसू॥
  • १९३९। फुस्सो ८ तेलकम्मअपसक्कत कम्मकरा च त्रिकुम्बनगरस्स परियन्ता अपसक्कता च त्रिकुम्बपब्बतं मज्झं कत्वा ठानं अकरिंसू॥
  • १९३९। फुस्सो ९ पब्बते अनत्तनियनिरोधमनुस्ससभा अहोसि॥ १३०० संवच्छरस्स आकुलकालो अहोसि॥
  • १९३९। फुस्सो २३ दक्खिणसोपाने मावलाम्यिनसभाघरे विवरिते अम्हेमरम्मसमितियं अमच्चपमुखो प्रेस्कॉट च समिति च उपाहनि आरोहित्वा आगच्छन्ते दळ्हं पटिक्कोसेसिंसू॥
  • '१९३९। जेट्ठो २२ इदानि त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स धम्मं विनिच्छयघरातो पञ्ञतं अहोसि॥
  • १९४२। मागसिरो ९ जापानयुद्धसमणो च मरम्मअमच्चपमुखो च पब्बतं आरुय्ह वन्दित्वा युद्धजयत्थाय दानं अदासिंसू॥
  • १९४३। सवणो १ रट्ठस्स अधिपति डॉ बा माव चेतियं वन्दितुं आगच्छि॥
  • १९४५। फुस्सो १ दुतियलोकयुद्धे जापानमनुस्सानं पराजितकाले रट्ठस्स अधिपति चेतियं वन्दितुं आगम्म युद्धजयत्थाय पत्थनं अकासि॥
  • १९४५। फग्गुणो १७ त्रिकुम्बसुवण्णचेतियस्स पच्छिमखेत्ततो मरम्मसेना अरिं युद्धितुं निक्खमनसभा अहोसि॥ आंग सान वचनं अभासि॥
  • १९४५। कत्तिको १८ फ।छ।प।ल सकलरट्ठसम्मेलनं चेतियपब्बतस्स मज्झिमपच्चये अहोसि॥ सतसहस्साधिका मनुस्सा आगच्छिंसू॥
  • १९४६। जेट्ठो १२ युद्धभयेन पब्बते निसिन्नानं मनुस्सानं ओवादाचरियथेरानं आणाय परिवत्तेतुं सावेसि॥
  • १९४६। पोट्ठपादो अनत्तनियं पटिक्कोसन्ता रज्जकम्मकरा अपसक्कता पब्बते निसीदिंसू॥ पुलिसअपसक्कतसमितिपि अहोसि॥
  • १९४८। फुस्सो २ मरम्मरट्ठतो पच्चागमिस्सन्तो अन्तिमो अङ्गलिक युवराजा ह्यूबर्टस पब्बतं आरुय्ह पसन्नो अहोसि॥
  • १९७०। पोट्ठपादो ५। ६ भूमिकम्पा अहोसुं॥ चेतियस्स पिन्नैथम्भो तिरियो अहोसि। किङ्किणिकानि अनिच्चानि पतितानि॥
  • १९७१। फग्गुणो ७ हिय्यो संवच्छरे भूमिकम्पेन पिन्नैथम्भस्स तिरियताय पटिसङ्खरणं च धजआरोपणपरिक्खनं च मकुटपटिसङ्खरणं च सुवण्णपत्त रतन किङ्किणिकानं पूजनञ्च सब्बपुञ्ञकम्मानि सतसहस्ससत १००ववववव कहापणानि हंसावतीयं दक्खिणोदकं आसिञ्चित्वा पूजेसिंसू॥
  • १९७२। चित्तो/फग्गुणो चेतियस्स पठमबलिसस्स उपरि १९०३ संवच्छरतो पट्ठाय अट्ठवारं अट्ठधा भेदित्वा एकहत्थपमाणानि सुवण्णपत्तानि १३१५३ फलकानि पूजितानि अहोसुं। सेसानं बलिसानं सब्बेसं सुवण्णपत्तानि पूजेतुं दायकानं नवमानि ११२९ सुवण्णपत्तानि पूजेतुं विधानं अकरिंसू॥ एकफलकं छतोलपमाणं होत्वा कालग्गहणेन तिसहस्स कहापणानि अहोसुं॥ सुवण्णपत्तानि मेमसस्स ४ दिवसतो पट्ठाय अभिपूजेसिंसू॥ एेकन वा समवायेन वा पूजेसिंसू॥

चित्तानि

[सम्पादेतु]